اولین دستگاه اسپرسو
فهرست مطالب
امروز تهیه یک فنجان اسپرسو با فشردن چند دکمه انجام میشود، اما اولین دستگاه اسپرسو شباهت چندانی به اسپرسوسازهای امروزی نداشت. داستان این دستگاه به اواخر قرن نوزدهم و آنجلو موریوندو، مخترع ایتالیایی، برمیگردد؛ کسی که با اختراع خود یکی از مهمترین قدمها را در مسیر شکلگیری اسپرسوساز برداشت. اما اولین ماشین اسپرسو دقیقاً چگونه کار میکرد و آیا واقعاً میتوان موریوندو را مخترع اولین اسپرسوساز جهان دانست؟ در ادامه این مطلب از کافه نون تاریخچه این اختراع و مسیر تکامل دستگاه اسپرسو را بررسی میکنیم.
اولین دستگاه اسپرسو را چه کسی ساخت؟
اولین دستگاه اسپرسو یا بهتر است بگوییم یکی از نخستین دستگاههای پیشگام اسپرسو، توسط آنجلو موریوندو (Angelo Moriondo)، مخترع ایتالیایی، ساخته و در سال ۱۸۸۴ در تورین ایتالیا ثبت اختراع شد. دستگاه موریوندو با استفاده از آب و بخار تحت فشار، امکان تهیه حجم بیشتری از قهوه را در زمان کوتاهتر فراهم میکرد. بااینحال، این دستگاه دقیقاً مشابه اسپرسوسازهای امروزی نبود و از پورتافیلتر برای تهیه یک شات اسپرسو استفاده نمیکرد. به همین دلیل، در تاریخ قهوه بهتر است موریوندو را یکی از مهمترین پیشگامان ساخت دستگاه اسپرسو بدانیم که اختراع او مسیر توسعه اسپرسوسازهای مدرن را هموار کرد.
| موضوع | پاسخ |
|---|---|
| مخترع نخستین دستگاه پیشگام اسپرسو | آنجلو موریوندو |
| سال ثبت اختراع | ۱۸۸۴ |
| کشور | ایتالیا |
| شهر | تورین |
| روش کار | استفاده از آب و بخار تحت فشار |
| هدف اولیه | تهیه سریعتر و حجمی قهوه |
| نوع دستگاه | بیشتر شبیه دستگاه دمآوری حجمی یا Batch Brewer |
| پورتافیلتر امروزی | نداشت |
| اسپرسوی تکفنجانی مدرن | هنوز به شکل امروزی وجود نداشت |
| ادامهدهندگان مسیر توسعه | لوئیجی بیزرا و دسیدریو پاوونی |
فیلم اولین دستگاه اسپرسو
در ویدئوی زیر میتوانید بازسازی دستگاه تاریخی آنجلو موریوندو را مشاهده کنید؛ دستگاهی که در سال ۱۸۸۴ ثبت اختراع شد و یکی از مهمترین نمونههای اولیه در مسیر توسعه دستگاههای اسپرسو به شمار میرود.
ایده ساخت اولین ماشین اسپرسو
تا جایی که میدانیم موریوندو این دستگاه را تنها برای کسب و کار خودش که شامل یک هتل و بار نوشیدنیهای سرد بود تولید کرد و بر این باور بود که به دلیل نحوه دمآوری خاص و ظاهر شکیلی که دارد، تعداد مشتریها و فروش کلی افزایش خواهد یافت. البته اعتقادها بر این است که موریوندو به این دلیل این دستگاه را به نام خود ثبت کرد که هیچ مخترع دیگری نتواند در بحث کیفیت قهوه با او رقابت کند. هرچند کاملا مشهود است که تولید کردن چنین دستگاهی در تعداد کم، کار بسیار سخت و پرهزینهای بوده و علاوه بر آن، پیچیدگی فرایند قالب ریختهگری تمام اجزا، آسیاب برنجی، جلا و صیقل دادن آن و در نهایت ورق نیکل مرغوب به صورت جداگانه بسیار هزینهبر است. جالب است بدانید در سال 2018 مالتونی (Maltoni) سعی کرد دستگاه موریوندو را (که اکنون در موزه دستگاههای قهوه در میلان به نمایش گذاشته شده است) دوباره تولید کند. پیش از این، ویدئویی در مورد همین موضوع منتشر کردیم که تمام مراحل بازسازی دستگاه و همچنین وسعت رویای موریوندو و تمایل او برای متمایز بودن کارش از دیگران را به خوبی نشان میدهد.
دستگاه موریوندو چگونه کار میکرد؟
دستگاه موریوندو برخلاف اسپرسوسازهای امروزی برای تهیه یک شات اسپرسو طراحی نشده بود، بلکه هدف آن آمادهسازی حجم زیادی قهوه در مدتزمان کوتاه بود. این دستگاه با استفاده از آب، بخار و فشار کار میکرد و به اپراتور اجازه میداد میزان آب و بخار را بهصورت جداگانه کنترل کند. همین ویژگی، یکی از مهمترین نوآوریهای دستگاه موریوندو در زمان خود به شمار میرفت.
۱. مخزن آب
آب مورد نیاز فرایند دمآوری در مخزن دستگاه قرار میگرفت. ظرفیت بالای دستگاه باعث میشد بتوان مقدار قابلتوجهی قهوه را در یک نوبت آماده کرد؛ موضوعی که برای استفاده در محیطهای تجاری مانند هتلها و کافهها اهمیت زیادی داشت.
۲. ایجاد بخار و فشار
با گرم شدن آب، بخار ایجاد میشد و فشار لازم برای حرکت آب در سیستم دستگاه را فراهم میکرد. استفاده از بخار تحت فشار، امکان تهیه سریعتر قهوه را نسبت به روشهای سنتی دمآوری فراهم میکرد و یکی از ویژگیهای اصلی طراحی موریوندو بود.
۳. محفظه دمآوری
قهوه آسیابشده در محفظه مخصوص دمآوری قرار میگرفت. دستگاه موریوندو برخلاف اسپرسوسازهای امروزی از پورتافیلتر برای تهیه یک شات مجزا استفاده نمیکرد و بیشتر برای دمآوری حجم زیادی قهوه در یک نوبت طراحی شده بود. به همین دلیل، برخی منابع آن را بیشتر یک دستگاه دمآوری حجمی یا Batch Brewer میدانند.
۴. کنترل جداگانه آب و بخار
یکی از مهمترین ویژگیهای دستگاه موریوندو، امکان کنترل جداگانه آب و بخار بود. اپراتور میتوانست مقدار مشخصی آب را وارد محفظه دمآوری کند و سپس با استفاده از فشار بخار، آب را از میان قهوه عبور دهد. این طراحی به کنترل بهتر فرایند دمآوری و آمادهسازی مقدار بیشتری قهوه کمک میکرد.
۵. خروج قهوه
پس از تکمیل فرایند دمآوری، قهوه آمادهشده از دستگاه خارج میشد و برای سرو در اختیار قرار میگرفت. طراحی دستگاه بهگونهای بود که بتواند در محیطهای تجاری، قهوه را سریعتر و در حجم بیشتری نسبت به روشهای معمول آن زمان آماده کند.
در مجموع، دستگاه موریوندو را میتوان یکی از نخستین تلاشهای جدی برای استفاده از آب و بخار تحت فشار در فرایند تهیه سریع قهوه دانست. این دستگاه با طراحی متفاوت خود، راه را برای توسعه فناوریهای بعدی هموار کرد؛ هرچند روش کار آن با اسپرسوسازهای امروزی و فرایند عصارهگیری تکفنجانی تفاوت داشت.
بیشتر بخوانید: قیمت قهوه به چه عواملی بستگی دارد؟
ثبت اختراع در تاریخ
تاریخدانهای صنعت غذا تا مدتی از موریوندو و اختراع منحصر به فرد او اطلاعی نداشتند اما خوشبختانه به دلیل تلاش مجموعهدارانی مانند لَن بِرستِن (Lan Bersten) و سِباستین دِلپارت (Sebastien Delpart) حق اختراع موریوندو از آرشیو ثبت اختراع ایتالیاییها پیدا شد و اولین دستگاه اسپرسو جهان به عنوان اصلیترین عامل به وجود آمدن نوشیدنی اسپرسو در تاریخ قهوه شناخته شد. برستن، حق اختراع را پیدا کرد و دلپارت از گوشه قدیمیترین عکس رنگی که در نمایشگاه تورین در سال 1898 گرفته شده بود به مدرک مهمی دست یافت. دلپارت مطمئن بود که در این عکس (که بیش از 130 سال پیش گرفته شده بود) میتوان دستگاه موریوندو را به خوبی مشاهده کرد.
جالب است بدانید دستگاه موریوندو در حقیقت دستگاهی مخصوص دمآوری (Batch brewer) و دارای ظرفیت بسکتی در حدود 500 تا 600 گرم سابه قهوه بود. در واقع موریوندو اولین کسی بود که دستگاهی با فشاربخار بالا برای فضای بار طراحی کرد که تقریبا میتوانیم به آن دستگاه اسپرسو بگوییم. در مقالات بعدی درباره دستگاههایی که واقعا دستگاه اسپرسو بودند مطالبی خواهید یافت. ساختار این دستگاههای اسپرسو بدین منظور طراحی شدهاند تا شما را با آناتومی دستگاههای اسپرسو امروزی آشنا کنند. با توجه به سرنوشت موریوندو تصمیم گرفتیم تا زمان بیشتری را به معرفی مخترعین و اختراعهایی اختصاص دهیم که هریک باعث بهبود این دستگاهها شدند.
خرید را با کــــافه نون تجـربه کنید
از دانه قهوه تا تجهیزات دمآوری؛ هر آنچه برای یک فنجان حرفهای نیاز دارید، در کافه نون پیدا کنید.
آیا موریوندو اولین دستگاه اسپرسو بود؟
پاسخ به این سؤال به تعریف ما از «دستگاه اسپرسو» بستگی دارد. اگر منظور نخستین دستگاهی باشد که از بخار و فشار برای تهیه سریع قهوه استفاده کرد، اختراع آنجلو موریوندو در سال ۱۸۸۴ یکی از مهمترین نقاط آغاز تاریخ دستگاه اسپرسو محسوب میشود. اما دستگاه موریوندو با اسپرسوسازهای امروزی تفاوت داشت و قهوه را به شیوه تکفنجانی و با استفاده از پورتافیلتر عصارهگیری نمیکرد. به همین دلیل، برخی منابع تاریخی آن را نخستین نمونه از دستگاههای پیشگام اسپرسو میدانند، نه لزوماً نخستین اسپرسوساز مدرن.
بیشتر بخوانید: گرانترین قهوه جهان
ساختار دستگاه موریوندو
در گذشته ریختهگری مومی فقط در تکنولوژی هواشناسی یا جواهرسازی استفاده میشد اما با پیشرفت تکنولوژی، ریختهگری مومی با وجود پرهزینه بودن در کارخانهجات تولید دستگاههای قهوه نیز به کار گرفته شد؛ چراکه در بخشهای دیگر سبب صرفهجویی میشد. به عنوان مثال از طرفی هزینههای نیروی کار را کاهش داد و از طرفی دیگر با حذف جوشکاری از فرایند تولید، سودآوری پیشبینی نشدهای به همراه داشت. دستگاه او مجهز به سطح آب و فشارسنج بخار و همچنین یک سوپاپ اطمینان و یک دسته نصب سریع بود. طراحی او به اپراتور دستگاه (کلمه باریستا تا دهه 1930 به طور منظم استفاده نمیشد) اجازه میداد میزان آب و بخار مورد استفاده در فرآیند دمآوری را کنترل کند. تام هاپکینسون، محقق باریستا هاستل توضیح میدهد «اصلیترین ویژگی دستگاه او کنترلهای جداگانه برای تامین آب و بخار قهوه بود. این امر اجازه میدهد تا حجم اندازهگیریشدهای از آب در محفظه دمآوری بارگیری شود؛ پیش از اینکه از حجم مشخصی بخار برای بیرون راندن مایع استفاده شود، استخراج به پایان برسد و یک پاک قهوه خشک باقی بماند.»
این روزها مورخان بر سر اینکه آیا طرح موریوندو واقعا اولین دستگاه اسپرسوساز بوده یا نه بحث میکنند. هنگامی که جسیکا سارتیانی، مترجم ایتالیایی باریستا هاستل با انریکو مالتونی، بنیانگذار موزه ماشینهای قهوهسازی (MUMAC) میپرسد که چه دستگاهی برای او نشان دهنده «اولین دستگاه اسپرسوساز» است، او اینگونه پاسخ میدهد: «برای من، اولین دستگاه همان دستگاه موریوندو است، حتی اگر یک اسپرسوی واقعی نباشد که با پُرتافیلتر ساخته شده است. موریوندو اولین کسی بود که دستگاه فشاربخار بزرگی را که برای بار طراحی شده بود ایجاد کرد و تقریباً میتوانید آن را یک دستگاه اسپرسوساز بنامید
اولین دستگاه اسپرسو چه تفاوتی با دستگاههای امروزی داشت؟
اگر میخواهید بدانید که اولین دستگاه اسپرسو در جهان با دستگاه های امروزی چه تفاوتی دارد به جدول زیر توجه کنید:
| ویژگی | دستگاههای اولیه | دستگاههای امروزی |
|---|---|---|
| اندازه | بزرگ و حجیم | از مدل خانگی تا صنعتی |
| روش ایجاد فشار | بخار | پمپ و سیستمهای پیشرفته |
| کنترل دما | محدود | دقیق |
| کنترل فشار | محدود | قابل تنظیم |
| نوع عصارهگیری | متفاوت | استانداردتر |
| کاربرد | بیشتر تجاری | خانگی و تجاری |
جمعبندی؛ اولین دستگاه اسپرسو بالاخره متعلق به چه کسی است؟
اگر بخواهیم تنها یک نام را بهعنوان آغازگر تاریخ دستگاه اسپرسو معرفی کنیم، آن نام آنجلو موریوندو است. او در سال ۱۸۸۴ دستگاهی را در ایتالیا به ثبت رساند که با استفاده از آب و بخار تحت فشار، راهی سریعتر برای تهیه قهوه در محیطهای تجاری ارائه میکرد. بااینحال، دستگاه موریوندو هنوز اسپرسوساز مدرن نبود و برای تهیه اسپرسوی تکفنجانی با پورتافیلتر طراحی نشده بود. پس از او، مخترعانی مانند لوئیجی بیزرا و دسیدریو پاوونی با توسعه فناوریهای جدید، مسیر تکامل دستگاه اسپرسو را ادامه دادند. بنابراین، بهتر است موریوندو را یکی از نخستین و مهمترین پیشگامان دستگاه اسپرسو بدانیم؛ مخترعی که اختراعش نقطه شروع مهمی در تاریخ طولانی اسپرسوسازها بود.
منابع: baristahustle
سوالات متداول
اولین دستگاه اسپرسو چه سالی ساخته شد؟
آنجلو موریوندو در سال ۱۸۸۴ دستگاه خود را در شهر تورین ایتالیا ثبت اختراع کرد. این دستگاه با استفاده از آب و بخار تحت فشار، امکان تهیه سریعتر حجم زیادی قهوه را فراهم میکرد و یکی از نخستین گامها در مسیر توسعه دستگاههای اسپرسو بود.
اولین دستگاه اسپرسو چه شکلی بود؟
دستگاه موریوندو برخلاف اسپرسوسازهای خانگی و کافهای امروزی، دستگاهی بزرگ و پیچیده بود که برای استفاده تجاری طراحی شده بود. این دستگاه دارای بخشهایی مانند مخزن آب، سیستم بخار، فشارسنج، سوپاپ اطمینان و محفظه دمآوری بود و ظاهر آن بیشتر به ماشینآلات صنعتی آن دوره شباهت داشت.
لوئیجی بیزرا چه نقشی در تاریخ اسپرسو داشت؟
لوئیجی بیزرا یکی از مخترعانی بود که پس از موریوندو در مسیر توسعه دستگاههای اسپرسو نقش مهمی ایفا کرد. نوآوریهای او به حرکت دستگاههای اسپرسو به سمت تهیه سریعتر و سرو تکفنجانی قهوه کمک کرد و در ادامه، زمینه برای توسعه دستگاههای اسپرسوی تجاری فراهم شد.
آیا اولین دستگاه اسپرسو با بخار کار میکرد؟
بله. دستگاه موریوندو از آب و بخار تحت فشار در فرایند دمآوری استفاده میکرد. استفاده از بخار یکی از ویژگیهای مهم دستگاههای اولیه اسپرسو بود، هرچند فناوری دستگاههای امروزی در بسیاری از موارد به سیستمهای پمپی و کنترل دقیقتر فشار و دما مجهز شده است.
اولین اسپرسوساز جهان چه تفاوتی با دستگاههای امروزی داشت؟
دستگاههای اولیه مانند دستگاه موریوندو بیشتر برای تهیه سریع حجم زیادی قهوه طراحی شده بودند، در حالی که اسپرسوسازهای امروزی امکان عصارهگیری دقیق و تکفنجانی را فراهم میکنند. تفاوت در روش ایجاد فشار، وجود پورتافیلتر، کنترل دما و فشار و نحوه عصارهگیری از مهمترین تفاوتهای دستگاههای اولیه با اسپرسوسازهای مدرن است.
